کلاچ خیس و خشک یعنی چی؟ - گردشیا

بیت ران: هر کلاچی قرار است نیرو را از پیشرانه بگیرد و به چرخ ها منتقل کند. اما همین تفاوت ساده می تواند روی رفتار خودرو، دوام مجموعه، تحمل گشتاور، مصرف سوخت و حتی تجربه رانندگی تأثیر بگذارد.

برای فهمیدن تفاوت این دو، اول باید ببینیم اصلاً جعبه دنده دوکلاچه چطور کار می نماید.

دو کلاچه یعنی واقعاً دو تا کلاچ؟!

در یک جعبه دنده دوکلاچه (Dual Clutch)، برخلاف جعبه دنده های معمولی، دو مجموعه کلاچ وجود دارد. نه دو پدال کلاچ (اصلاً خودروهای اتوماتیک پدال کلاچ ندارند). یکی وظیفه انتقال دنده های فرد را بر عهده دارد و دیگری دنده های زوج را.

مثلاً وقتی خودرو در دنده یک حرکت می نماید، دنده دو از قبل آماده است. به محض اینکه سیستم مدیریت مرکزی تصمیم می گیرد دنده عوض گردد، یک کلاچ درگیر و دیگری آزاد می گردد. به همین علت تعویض دنده می تواند خیلی سریع انجام گردد و وقفه انتقال نیرو نسبت به بسیاری از جعبه دنده های سنتی کمتر باشد. از نظر مهندسی این دو کلاچ را می توان به دو شکل طراحی کرد: خشک یا خیس.

کلاچ خشک یعنی چی؟

در نوع خشک، صفحات کلاچ در تماس مستقیم با هوا کار می نمایند و داخل روغن قرار ندارند. ساختار کلی آن ساده تر است و به علت نبودن روغن در محل اصطکاک کلاچ، بخشی از اتلاف انرژی هم کاهش پیدا می نماید. به همین علت جعبه دنده های دوکلاچه خشک معمولاً برای خودروهای سبک تر و پیشرانه هایی با گشتاور پایین تر یا میانه گزینه مناسبی هستند. اما یک مشکل وجود دارد: گرما.

این کلاچ ها هنگام آغاز حرکت، مانورهای سنگین، حرکت لاک پشتی در ترافیک و مخصوصاً زمانی که خودرو مدام بین درگیری و رها شدن کلاچ قرار می گیرد، حرارت فراوری می نماید. در کلاچ خشک، خبری از روغن برای انتقال و دفع بخشی از این حرارت نیست.

اینجاست که شرایط رانندگی اهمیت پیدا می نماید. ممکن است یک جعبه دنده دوکلاچه خشک روی کاغذ عملکرد بسیار خوبی داشته باشد، اما در ترافیک سنگین شهری که خودرو مدام باید نیم کلاچ کند، فشار بیشتری را تحمل کند. به زبان ساده، کلاچ خشک سبک تر و کم اتلاف تر است، اما در برابر گرمای شدید و استفاده سنگین محدودیت بیشتری دارد.

کلاچ خیس یعنی چی؟

در نوع خیس، صفحات کلاچ داخل روغن کار می نمایند. وجود روغن باعث می گردد حرارت فراوریشده هنگام اصطکاک بهتر کنترل گردد. همین موضوع اجازه می دهد مجموعه کلاچ در شرایط سخت تر و گشتاورهای بالاتر کار کند. به همین علت وقتی قرار است یک جعبه دنده دوکلاچه نیروی زیادی را از یک پیشرانه قدرتمند دریافت کند، نوع خیس معمولاً انتخاب منطقی تری است.

البته اینجا هم داستان به همین سادگی تمام نمی گردد. روغن باید دائماً در مجموعه کلاچ گردش داشته باشد و همین فرایند مقداری انرژی مصرف می نماید. بنابراین کلاچ خیس معمولاً پیچیده تر، سنگین تر و از نظر طراحی و نگهداری پرهزینه تر از نوع خشک است. در واقع سازنده بین چند عامل مختلف باید تعادل ایجاد کند: وزن، مصرف انرژی، تحمل گشتاور، دفع حرارت و دوام.

چرا کلاچ خشک در ترافیک بیشتر تحت فشار است؟

تصور کنید در یک ترافیک سنگین، خودرو هر چند متر جلو می رود و دوباره متوقف می گردد. سیستم انتقال نیرو باید بارها کلاچ را درگیر و آزاد کند تا خودرو با سرعت بسیار پایین حرکت کند. در چنین شرایطی، اصطکاک زیاد است و اصطکاک یعنی فراوری گرما.

کلاچ خیس به یاری روغن می تواند حرارت را بهتر مدیریت کند. اما در کلاچ خشک، دفع این حرارت دشوارتر است. به همین علت در برخی خودروهای مجهز به جعبه دنده دوکلاچه خشک، راننده ممکن است در شرایط بسیار سنگین با هشدار افزایش دمای کلاچ یا محدود شدن عملکرد سیستم روبرو گردد. این موضوع اصلاً به معنی خراب بودن جعبه دنده نیست. سیستم در واقع دارد از خودش محافظت می نماید.

کلاچ خیس خیلی هم بی نقص نیست

این نوع جعبه دنده هم روغن مخصوص خودش را دارد و روغن آن باید در زمان مناسب و با مشخصات درست تعویض گردد. استفاده از روغن نامناسب می تواند عملکرد مجموعه را مختل کند و حتی به قطعات داخلی آسیب بزند. از طرف دیگر، ساختار پیچیده تر، پمپ روغن، مدارهای هیدرولیکی و سیستم خنک کاری باعث می شوند هزینه تعمیر چنین مجموعه ای در صورت بروز مشکل معمولاً کم نباشد. بنابراین نباید تصور کرد چون کلاچ داخل روغن کار می نماید، دیگر احتیاجی به مراقبت ندارد.

یکی از برداشت های اشتباه این است که دوکلاچه خشک یعنی کلاچ روغن ندارد، پس جعبه دنده هم روغن ندارد. این تصور درست نیست. در بسیاری از جعبه دنده های دوکلاچه خشک، بخش چرخ دنده ها و اجزای داخلی همچنان به روغن کاری احتیاج دارند. تفاوت اصلی اینجاست که خود صفحات کلاچ در روغن غوطه ور نیستند.

کلاچ خیس و خشک: کدام یک بهتر است؟

در یک جمع بندی خلاصه می توان گفت که کلاچ خشک برای یک خودرو سبک شهری با عملکرد نه چندان سنگین می تواند انتخاب بسیار مناسبی باشد. وزن کمتر و اتلاف پایین تر آن هم مزیت محسوب می گردد. اما وقتی پای یک پیشرانه قدرتمند، گشتاور بالا یا استفاده سنگین تر وسط باشد، کلاچ خیس مزیت خودش را نشان می دهد.

برای همین نمی گردد با شنیدن عبارت دوکلاچه خشک گفت این جعبه دنده ضعیف است یا با شنیدن دوکلاچه خیس نتیجه گرفت که حتماً دوام بیشتری دارد. طراحی کلی سیستم، نرم افزار کنترل، کیفیت قطعات، سیستم خنک کاری و حتی نحوه استفاده راننده هم روی نتیجه نهایی تأثیر دارند.