کمتر کسی این 12 نکته درباره دلیل زود خراب شدن کفش ها را می داند
به گزارش گردشیا، خراب شدن زودهنگام کفش ها فراتر از یک اتفاق ساده یا خرید محصول بی کیفیت است. بسیاری از ما دوستانی داریم که یک جفت کفش را سال ها می پوشند، در حالی که خودمان مجبوریم هر چند ماه یک بار در پی خرید جفت جدیدی باشیم. این موضوع که چرا بعضی افراد کفش هایشان را زودتر به زانو درمی آورند، ترکیبی پیچیده از فیزیولوژی بدن، عادات رفتاری، دانش نگهداری و حتی مسائل مربوط به سلامت اعصاب است.
فرسودگی کفش تنها به معنای از بین رفتن ظاهر آن نیست، بلکه نشان دهنده تعامل مداوم وزن، اصطکاک و فشارهای بیومکانیکی است که هر لحظه بر پاهای ما وارد می گردد. در این مقاله قصد داریم به شکافتن این مسئله بپردازیم که چه عواملی در پشت پرده باعث می شوند عمر مفید پاپوش های ما به حداقل برسد.
آنالیز دقیق این موضوع نشان می دهد که فرسودگی سریع، همواره تقصیر سازنده نیست.
01
بیومکانیک پا و الگوهای راه رفتن
یکی از اصلی ترین دلایل فنی برای سایش نابرابر و سریع کفش، نوع چرخش پا هنگام راه رفتن است. پدیده بیش چرخشی (Overpronation) زمانی رخ می دهد که مچ پا بیش از حد به سمت داخل متمایل گردد، که باعث سایش شدید لبه داخلی کفش می گردد. در مقابل، کم چرخشی (Supination) باعث می گردد وزن روی لبه بیرونی قرار بگیرد و آن قسمت را زودتر نابود کند. این الگوهای حرکتی که ریشه در ساختار قوس پا (Arch) دارند، فشار را به جای توزیع یکنواخت، در نقاط خاصی متمرکز می نمایند. جالب است بدانید که این مسئله تنها یک چالش ظاهری نیست، بلکه می تواند نشان دهنده احتیاج به کفی های طبی یا تمرینات اصلاحی باشد.
02
ارتباط بیماری های نورولوژیک با سایش کفش
گاهی اوقات فرسودگی غیرعادی کفش یک نشانه بالینی است. بیماری های مربوط به سیستم عصبی مانند پارکینسون (Parkinsons Disease) یا اختلالات مخچه می توانند باعث کشیده شدن پا روی زمین (Gait Shuffling) شوند. در این حالت، به جای بلند کردن کامل پا، فرد نوک یا کف کفش را روی سطح زمین می کشد که اصطکاک را به شدت افزایش داده و زیره کفش (Outsole) را در عرض چند هفته از بین می برد. بعلاوه ضعف در اعصاب محیطی می تواند منجر به افتادگی پا گردد که در آن فرد ناخودآگاه جلوی کفش را به زمین می کوبد. اینجاست که علم ارتوپدی و نورولوژی برای تحلیل طول عمر یک جفت کتانی ساده به هم گره می خورند.
03
اشتباه در عدم تعویض دوره ای کفش ها
یک حقیقت فنی کمتر شناخته شده درباره مواد سازنده کفش مانند فوم های ای وی آ (EVA) و پلی یورتان (Polyurethane)، احتیاج آن ها به زمان برای بازیابی است. وقتی شما هر روز از یک جفت کفش استفاده می کنید، حباب های هوای ریز داخل لایه های میانی تحت فشار وزن بدن فشرده می شوند. این مواد حدود 24 تا 48 ساعت زمان احتیاج دارند تا پس از فشرده سازی دوباره به حالت اولیه بازگردند و خاصیت ضربه گیری (Cushioning) خود را حفظ نمایند. پوشیدن مداوم یک کفش بدون استراحت دادن به آن، باعث می گردد فوم برای همواره تخت بماند و کفش خاصیت حمایتی خود را از دست داده و سریع تر پاره یا دفرمه گردد.
04
تاثیر شاخص توده بدنی و انرژی جنبشی
قوانین فیزیک ساده هستند: هرچه جرم بیشتر باشد، نیروی وارد بر سطح در هنگام حرکت افزایش می یابد. افراد دارای شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر، فشار مکانیکی بیشتری بر زیره و دیواره های کفش وارد می نمایند. در هر گام، نیرویی معادل چندین برابر وزن بدن به کفش وارد می گردد که در فیزیک به آن بارگذاری ضربه ای (Impact Loading) می گویند. این فشار مداوم باعث می گردد چسب های صنعتی به کار رفته در کفش زودتر خاصیت خود را از دست بدهند و بخش های پارچه ای تحت کشش مداوم، دچار گسیختگی شوند. به همین علت، انتخاب کفش هایی با تراکم بالاتر برای این افراد یک ضرورت است.
05
پدیده هیدرولیز؛ دشمن پنهان کفش های انباری
شگفت آور است که گاهی کفش هایی که کمتر می پوشیم، زودتر خراب می شوند! این اتفاق به علت فرآیند شیمیایی هیدرولیز (Hydrolysis) رخ می دهد. در این فرآیند، رطوبت موجود در هوا با مولکول های پلی یورتان موجود در زیره کفش واکنش داده و باعث متلاشی شدن و پودر شدن آن می گردد. این مشکل به ویژه در محیط های با رطوبت بالا یا برای کفش هایی که سال ها در کمد مانده اند رخ می دهد. جالب است که فشار ناشی از پوشیدن منظم کفش می تواند با بیرون راندن رطوبت از منافذ زیره، مانع از این فساد شیمیایی گردد. پس اگر کفشی را برای روز مبادا کنار گذاشته اید، احتمالا در حال نابود کردن آن هستید.
06
ریشه های تاریخی و تکامل کیفیت کفش
در گذشته های نه چندان دور، کفش ها به وسیله پینه دوزها (Cobblers) از چرم های ضخیم و با دوخت های دستی ساخته می شدند که قابلیت تعمیر چندین باره را داشتند. با ظهور انقلاب صنعتی و بعدها فست فشن (Fast Fashion)، تمرکز از دوام به سمت زیبایی و ارزانی تغییر یافت. امروزه بسیاری از کفش ها به جای دوخت، با چسب های حرارتی متصل می شوند که در برابر تغییرات دما و رطوبت بسیار آسیب پذیرند. تاریخچه کفش نشان می دهد که چگونه تغییر از فراوری سفارشی به فراوری انبوه، طول عمر میانه یک جفت پاپوش را از چندین سال به چند ماه تقلیل داده است، مگر اینکه فرد دانش انتخاب متریال های پایدار را داشته باشد.
07
بازتاب فرسودگی کفش در سینما و ادبیات
در دنیای هنر، کفش های فرسوده همواره نمادی از سفر، سختی و تجربه بوده اند. از کفش های پاره چارلی چاپلین (Charlie Chaplin) که در فقر مطلق آن ها را به عنوان غذا می پخت و می خورد، تا کفش های دوی فارست گامپ (Forrest Gump) که پس از دویدن در سراسر آمریکا به گل و لای آغشته و فرسوده شده بودند. سینما به ما یادآوری می نماید که خرابی کفش می تواند نشانه ای از پشتکار یا شرایط مالی باشد. در ادبیات کلاسیک نیز، توصیف جزئیات سایش کفش شخصیت ها اغلب برای نشان دادن طبقه اجتماعی یا عادات روانی آن ها (مانند قدم زدن های عصبی) به کار می رود.
08
محیط و سطوح؛ سوهان خاموش زیره ها
محیطی که در آن راه می روید، مشخص نماینده اصلی سرعت فرسایش است. آسفالت های زبر و بتن های ناصاف مانند یک سوهان عمل نموده و در هر قدم، میکرون هایی از ضخامت زیره را برمی دارند. افرادی که در شهرهای با پیاده روهای غیر استاندارد زندگی می نمایند، نسبت به کسانی که روی سطوح نرم یا چمن قدم می زنند، کفش هایشان را 30 درصد سریع تر از دست می دهند. بعلاوه نمک های جاده که برای آب کردن یخ استفاده می شوند، واکنش شیمیایی شدیدی با الیاف کفش داده و باعث خشک و شنماینده شدن چرم و پارچه می شوند. اینجاست که جغرافیای محل سکونت به یک فاکتور مشخص نماینده در اقتصاد فردی تبدیل می گردد.
09
عادات رفتاری؛ از رانندگی تا درآوردن کفش
بعضی حرکات روتین که متوجه آن ها نمی شویم، قاتل کفش هستند. برای مثال، رانندگی طولانی مدت باعث سایش نامتقارن پاشنه پای راست به علت تماس مداوم با کفپوش خودرو می گردد. بعلاوه عادت اشتباه درآوردن کفش بدون باز کردن بندها و با فشار دادن پاشنه یک پا روی پای دیگر، باعث شکستن ساختار پشتی کفش (Heel Counter) می گردد. این بخش وظیفه ثابت نگه داشتن مچ پا را دارد و وقتی از هم می پاشد، کفش دیگر توانایی محافظتی نخواهد داشت. این جزئیات کوچک در زندگی روزمره، تفاوت بین یک جفت کفش سالم و یک پاپوش دفرمه را رقم می زنند.
10
خطای علمی در انتخاب سایز و پهنا
یک سوءبرداشت رایج این است که اگر پا داخل کفش جا گردد، سایز آن درست است. اما طول پا تنها نیمی از داستان است؛ پهنای پا (Width) نقش کلیدی در سلامت کفش دارد. اگر فردی با پای پهن، کفشی با پهنای استاندارد بپوشد، دیواره های جانبی کفش تحت فشار جانبی مداوم قرار می گیرند. این فشار باعث می گردد بخیه ها باز شده و یا رویه پارچه ای دچار پارگی گردد. در واقع بسیاری از پارگی های بی علت در کناره های کفش، ناشی از این است که پا فضای کافی برای پهن شدن (Splay) در هنگام گام برداشتن ندارد. فضای خالی جلوی انگشتان نباید فدای تنگی کناره ها گردد.
11
اشتباهات مخرب در شستشو با ماشین لباسشویی
میل به تمیز نگه داشتن کفش گاهی منجر به نابودی آن می گردد. انداختن کفش ها در ماشین لباسشویی (Washing Machine) یکی از شایع ترین دلایل کاهش عمر آن هاست. تلاطم شدید، دمای بالای آب و مواد شوینده قوی باعث از بین رفتن پیوندهای مولکولی چسب ها و سفت شدن بافت میان زیره می گردد. بعلاوه چرخش سریع (Spin) می تواند باعث تغییر شکل دائمی ساختار پلاستیکی داخل کفش گردد. روش صحیح، تمیز کردن دستی با برس نرم و شوینده های ملایم است. باور غلط ضدعفونی با حرارت باعث شده تا بسیاری از کفش های گران قیمت پس از یک بار شستشو، نیمی از عمر مفید خود را از دست بدهند.
12
راز استفاده از قالب کفش و نگهداری اصولی
در میان کلکسیونرها و افراد شیک پوش، استفاده از قالب کفش (Shoe Tree) به ویژه نوع ساخته شده از چوب سدر، یک قانون طلایی است. پاهای ما در طول روز عرق می نمایند و این رطوبت اسیدی جذب آستر و بدنه کفش می گردد. قالب های چوبی نه تنها رطوبت را جذب می نمایند، بلکه اجازه نمی دهند چرم یا پارچه در هنگام خشک شدن منقبض و چروک گردد. بدون استفاده از قالب، کفش ها به تدریج به سمت بالا خم می شوند (Toe Spring غیر طبیعی) که باعث ایجاد ترک های عمیق در قسمت پنجه می گردد. این راز کوچک می تواند عمر یک جفت کفش باکیفیت را به راحتی تا دو برابر افزایش دهد.
فرسودگی سریع کفش ها یک مسئله چندوجهی است که از فیزیولوژی منحصر به فرد بدن شما تا کوچک ترین جزئیات نگهداری را در بر می گیرد. با آگاهی از نوع راه رفتن خود، انتخاب سایز درست، استراحت دادن به کفش ها و اجتناب از روش های شستشوی تهاجمی، می توانید عمر پاپوش های خود را به شکل چشمگیری افزایش دهید. کفش ها تنها یک اکسسوری نیستند، بلکه محافظان سلامت ستون فقرات و مفاصل ما در مسیر پرپیچ و خم زندگی هستند. مراقبت از آن ها، در واقع مراقبت از سلامت خودتان است.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران